Müharibədən sonra Qarabağ və ona bitişik ərazilərimiz genişmiqyaslı bərpa mərhələsinə daxil olub. Bu proses təkcə yenidənqurma kimi deyil, eyni zamanda region üçün yeni iqtisadi və infrastruktur modelinin formalaşdırılması kimi qiymətləndirilir. Proses Prezident İlham Əliyev tərəfindən siyasi və strateji səviyyədə nəzarətdə saxlanılır və azad edilmiş ərazilərin bərpası uzunmüddətli dövlət inkişaf strategiyasının əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyən edilir. Analitiklərin və ekspertlərin qiymətləndirmələrinə görə, regionun bərpasına orta və uzunmüddətli dövrdə ümumilikdə təxminən 25–30 milyard ABŞ dolları həcmində investisiya yönəldilə bilər ki, bu da nəqliyyat infrastrukturu, enerji sektoru, yaşayış tikintisi və rəqəmsallaşma layihələrini əhatə edir.
Bərpa prosesinin əsas istiqamətlərindən biri nəqliyyat şəbəkəsinin inkişafıdır. Əhmədbəyli–Füzuli–Şuşa avtomobil yolu regionun yeni inkişaf mərkəzlərini birləşdirən ilk iri infrastruktur layihələrindən biri kimi çıxış edir. Bu yol həm tikinti-logistika proseslərini təmin edir, həm də gələcək nəqliyyat sisteminin əsasını formalaşdırır, eyni zamanda turizm axınının artmasına şərait yaradır. Perspektivdə bu magistral, Azərbaycanın daha geniş regional nəqliyyat şəbəkəsinin tərkib hissəsinə çevrilərək iqtisadi inteqrasiyanı gücləndirəcək.
Füzuli şəhəri bu prosesdə xüsusi yer tutur və faktiki olaraq sıfırdan inşa olunur. Burada köhnə şəhər strukturunun bərpası deyil, tamamilə yeni urban model yaradılır. Planlara əsasən, şəhərin əhalisi uzunmüddətli perspektivdə 50–80 min nəfərə çata bilər. Füzuli müasir standartlara uyğun şəkildə layihələndirilir: enerji-səmərəli binalar, rəqəmsal idarəetmə sistemləri və avtomatlaşdırılmış kommunal infrastrukturu burada əsas istiqamətlərdəndir. Şəhər müasir urbanizasiyanın nümunəsi kimi formalaşaraq, şəhər mühitinin texnoloji sistem kimi idarə olunmasını hədəfləyir.
Şuşanın inkişafı isə fərqli model üzrə həyata keçirilir. Burada tarixi irsin bərpası ilə yanaşı, müasir infrastrukturun yenilənməsi paralel şəkildə aparılır. Şəhər kommunikasiya, enerji və nəqliyyat sistemlərinin modernləşdirilməsi ilə yanaşı, mühüm turizm mərkəzi kimi formalaşdırılır. Gələcəkdə Şuşaya illik turist axınının 1–2 milyon nəfərə çatması potensialı mövcuddur ki, bu da onu regionun əsas mədəni turizm mərkəzlərindən birinə çevirir.
Energetika sahəsi də bərpa prosesinin əsas istiqamətlərindən biridir. Qarabağ və Şərqi Zəngəzur rəsmi olaraq “yaşıl enerji zonası” elan edilib. Regionda kiçik su elektrik stansiyaları tikilir, günəş enerjisi sistemləri quraşdırılır və bəzi yaşayış məntəqələrində avtonom enerji həlləri tətbiq olunur. Bu yanaşma həm enerji təhlükəsizliyini gücləndirir, həm də bərpa olunan enerji potensialının artırılmasına xidmət edir.
Eyni zamanda “ağıllı kənd” konsepsiyası da inkişaf etdirilir. Bu model su təchizatı, suvarma və elektrik enerjisinin paylanmasının rəqəmsal idarə olunmasını nəzərdə tutur və resurslardan daha səmərəli istifadəni təmin etməklə yanaşı, xidmət xərclərini 20–40% aralığında azalda bilər.
