Süni intellekt qlobal enerji sənayesini sürətlə dəyişdirir, resursların hasil edilməsinin, infrastrukturun idarə edilməsinin səmərəliliyinin artırılması və enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün yeni imkanlar açır. Bu fonda Azərbaycan, regionda əsas enerji təchizatçılarından biri olaraq, neft və qaz sektorunda rəqəmsal texnologiyaları fəal şəkildə tətbiq edir və süni intellektə təkcə modernləşdirmə aləti kimi deyil, həm də uzunmüddətli inkişaf strategiyasının vacib elementi kimi baxır.
AZƏRTAC pakistanlı ekspert, “The Gulf Observer” və “The Europe Today” informasiya agentliklərinin sədri Məhəmməd Əli Paşa ilə müsahibəni təqdim edir.
- Bu gün süni intellekt iqtisadiyyatın bir çox sektorunu fəal şəkildə dəyişdirir. Süni intellekt qlobal enerji sektoruna hansı təsir göstərir?
- Süni intellekt qlobal enerji bazarının transformasiyasında əsas amillərdən birinə çevrilir. Aparıcı enerji şirkətlərinin istehsal səmərəliliyini artırmaq, xərcləri optimallaşdırmaq və infrastruktur idarəetməsini təkmilləşdirmək üçün süni intellekt texnologiyalarını necə tətbiq etdiyini müşahidə edirik. Eyni zamanda, rəqəmsal iqtisadiyyatın sürətli inkişafı enerji tələbatının artmasına səbəb olur, çünki məlumat emalı mərkəzləri və süni intellekt sistemləri daim artan miqdarda elektrik enerjisi tələb edir. Buna görə də bu gün süni intellekt təkcə enerji sektorunu dəyişdirmir, həm də özü enerji resurslarına tələbatının artmasının hərəkətverici qüvvəsinə çevrilir.
- Bu fonda Azərbaycan necə görünür?
- Azərbaycan çox əlverişli mövqedədir. Ölkə uzun müddətdir beynəlxalq bazarlara etibarlı neft və qaz tədarükçüsü kimi özünü təsdiqləyib. Bu gün isə Azərbaycan karbohidrogen sektorunu modernləşdirmək üçün süni intellekt imkanlarından fəal şəkildə istifadə edir. Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin rəhbərliyi ilə bütün istehsal zəncirinin səmərəliliyini artırmağa kömək edən müasir rəqəmsal həllər tətbiq edir.
- Süni intellekt Azərbaycanın neft-qaz sənayesində hansı konkret istiqamətlərdə tətbiq olunur?
- İlk növbədə söhbət geoloji və seysmik məlumatların təhlili, qazma əməliyyatlarının optimallaşdırılması və yataqların modelləşdirməsinin dəqiqliyinin artırılması haqqında gedir. Süni intellekt nəhəng məlumat həcmlərini sayılı dəqiqələr ərzində emal etməyə qadirdir, bunu isə əl ilə etmək demək olar ki, mümkün deyil. Bu, daha dəqiq qərar qəbul etməyə, məhsuldarlığı artırmağa, xərcləri azaltmağa və infrastrukturu daha səmərəli idarə etməyə imkan verir.
- Bu yanaşma qlobal tendensiyalara nə dərəcədə uyğundur?
- Tamamilə uyğundur. Bu gün dünyanın ən böyük enerji şirkətləri süni intellekt texnologiyalarından fəal şəkildə istifadə edir. Məsələn, “Saudi Aramco” qatları modelləşdirmək və yetkin yataqlarda resursların çıxarılması əmsalını artırmaq üçün süni intellekti tətbiq edir. bp bu cür texnologiyalardan qazmanın səmərəliliyini artırmaq və Şimal dənizində emissiyaları azaltmaq üçün istifadə edir. “ExxonMobil” şist ehtiyatlarının hasilatını real vaxt rejimində optimallaşdırmaq üçün maşın təlimi tətbiq edir. “Equinor” ətraf mühit və istehsal risklərini nəzərə alaraq dəniz platformalarında proqnozlaşdırıcı analitikadan istifadə edir, ADNOC isə süni intellekt inteqrasiyası sayəsində xərclərin azaldılmasına və əməliyyatların dəqiqliyinin artırılmasına nail olur. Azərbaycan aparıcı qlobal enerji oyunçuları ilə eyni istiqamətdə irəliləyir.
- Çoxları hesab edir ki, rəqəmsal texnologiyaların inkişafı karbohidrogenlərin əhəmiyyətinin azalmasına səbəb olacaq. Siz bununla razısınızmı?
- Tam olaraq yox. Əslində, daha mürəkkəb bir mənzərə müşahidə edirik. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin proqnozlarına görə, məlumat mərkəzləri və süni intellekt sistemləri tərəfindən elektrik enerjisi istehlakı növbəti onillikdə sürətlə artmağa başlayacaq. “Google”, “Microsoft” və “Amazon” kimi şirkətlər çoxlu miqdarda enerji tələb edən nəhəng məlumat mərkəzləri qururlar. Bu o deməkdir ki, etibarlı enerji resursları hələ də vacib olaraq qalır. Buna görə də süni intellektin inkişafı avtomatik olaraq karbohidrogen istehlakının azalması demək deyil. Əksinə, bu, davamlı və miqyaslı enerji təchizatının təmin edilməsinin zəruriliyini vurğulayır.
- Azərbaycan süni intellektin tətbiqi sayəsində hansı strateji üstünlüklər əldə edir?
- Azərbaycan Avropa ilə Asiyanın kəsişməsində unikal coğrafi mövqeyə malikdir. Bundan əlavə, ölkə Cənub Qaz Dəhlizi də daxil olmaqla əsas enerji infrastrukturu obyektlərinə malikdir. Süni intellektin istifadəsi bu infrastrukturun dayanıqlığını artırmağa, əməliyyat risklərinin idarə edilməsini təkmilləşdirməyə və Azərbaycanın Avropa üçün etibarlı enerji təchizatçısı kimi mövqeyini gücləndirməyə kömək edir. Bu, xüsusilə bu gün vacibdir, çünki Avropa dövlətləri enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi siyasətini davam etdirirlər.
- Deyə bilərikmi ki, süni intellekt ölkənin təkcə texnoloji deyil, həm də geosiyasi gücünə töhfə verir?
- Şübhəsiz. Bu gün süni intellekt təkcə texnoloji alət deyil, həm də geosiyasi strategiyasının vacib elementidir. Rəqəmsal texnologiyaları mövcud enerji infrastrukturuna effektiv şəkildə inteqrasiya edə biləcək dövlətlər ciddi rəqabət üstünlükləri əldə edəcəklər. Dəyişən enerji istehsalı və istehlakı modellərinin kontekstində bu, milli rəqabət qabiliyyətinin amilinə çevrilir.
- Azərbaycanın seçdiyi inkişaf modelini necə qiymətləndirirsiniz?
- Mənim fikrimcə, Azərbaycan praqmatik və balanslı bir yanaşma tətbiq edir. Söhbət ənənəvi enerji mənbələrindən qəfil imtina etməkdən getmir. Ölkə zəngin resurs bazasının müasir rəqəmsal innovasiyaları ilə birləşdirildiyi keçid inkişaf modelini formalaşdırır. Belə yanaşma mövcud enerji aktivlərinin üstünlüklərindən istifadə etməyə və eyni zamanda gələcək tələblərə hazırlaşmağa imkan verir.
- Süni intellekt dövründə enerji geosiyasətinin gələcəyini necə görürsünüz?
- Biz enerji təhlükəsizliyi və hesablama gücünün getdikcə daha çox bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə olduğu bir dövrə qədəm qoyuruq. Süni intellekt qlobal enerji arxitekturasının formalaşmasında getdikcə daha nəzərəçarpan rol oynayacaq. Etibarlı enerji infrastrukturunu qabaqcıl rəqəmsal texnologiyalarla birləşdirə biləcək ölkələr ən əlverişli vəziyyətdə olacaqlar. Azərbaycan resurslarla təmin olunan dövlətin keçmişin nailiyyətlərindən necə istifadə edə biləcəyin, eyni zamanda, innovasiyalar və strateji baxış sayəsində gələcəyə inamla irəliləyə biləcəyin nümunəsini artıq nümayiş etdirir.
