Türkmənistanın Xəzər dənizindəki sektorunda neft-qaz layihələrinin layihələndirilməsi və həyata keçirilməsi zamanı elmi tədqiqatlar və ekoloji qiymətləndirmələr nəzərə alınmalıdır. Çünki bunlar texniki həllərin etibarlılığını artırmağa, riskləri azaltmağa və uzunmüddətli investisiyaların proqnozlaşdırıla bilməsini təmin etməyə imkan verir.
Trend-in xüsusi müxbirinin verdiyi məlumata görə, bunu cümə axşamı Aşqabadda keçirilən 31-ci Beynəlxalq “Türkmənistanın neft və qazı” (OGT 2026) konfrans və sərgisində çıxış edən Xəzər Dənizi İnstitutunun direktoru Murat Atacanov bildirib.
“Elmi tədqiqatlar və ekoloji qiymətləndirmələr neft-qaz layihələrinin həyata keçirilməsi zamanı əlavə prosedur deyil, texniki, investisiya və ekoloji qərarların qəbul edilməsinin əsasını təşkil edir”, — deyə o vurğulayıb.
Atacanovun sözlərinə görə, layihələrin bütün mərhələlərində — geoloji kəşfiyyat və layihələndirmədən yataqların istismarına və obyektlərin istismardan çıxarılmasına qədər — kompleks elmi müşayiət zəruridir. Bu işlərə yerin təkinin geoloji quruluşunun, dəniz dibinin vəziyyətinin, hidrometeoroloji şəraitin və sahil xəttinin dinamikasının öyrənilməsi, həmçinin dəniz ekosistemlərinin vəziyyətinin qiymətləndirilməsi daxil edilməlidir.
O, karbohidrogenlərin qəza nəticəsində dənizə dağılmasının mümkün nəticələrinin proqnozlaşdırılmasına, belə insidentlərin qarşısının alınması və nəticələrinin aradan qaldırılması üzrə tədbirlərin hazırlanmasına, eləcə də neft-qaz infrastrukturunun dəniz mühitinə ümumi təsirinin qiymətləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirib.
Atacanov qeyd edib ki, Xəzərin resurslarının mənimsənilməsi zamanı 12 avqust 2018-ci il tarixli Xəzər dənizinin hüquqi statusu haqqında Konvensiyanın müddəalarına riayət edilməlidir. Konvensiya dənizin və onun dibinin təkinin resurslarının kəşfiyyatını və işlənməsini nəzərdə tutmaqla yanaşı, resurslardan səmərəli istifadə və dəniz ekosisteminin qorunması prinsiplərini də təsbit edir.
“Karbohidrogen potensialının mənimsənilməsi və dəniz mühitinin mühafizəsi bir-biri ilə əlaqəli vəzifələr kimi nəzərdən keçirilməlidir”, — deyə o bildirib.
Praktiki tədbirlərdən danışan institutun direktoru neft-qaz fəaliyyətinin planlaşdırılması zamanı Xəzər dənizinin səviyyəsində baş verə biləcək dəyişikliklərin müxtəlif ssenarilərinin nəzərə alınmasının vacibliyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, dərinliklərin və sahil xəttinin konfiqurasiyasının dəyişməsi sahilyanı istehsal obyektlərinin, giriş kanallarının, liman infrastrukturunun, dəniz platformalarının və sualtı boru kəmərlərinin fəaliyyətinə təsir göstərə bilər.
“Belə şəraitdə elmi qiymətləndirmələr dəniz səviyyəsindəki dəyişikliklərin müxtəlif ssenarilərini, infrastrukturun həssaslığının təhlilini və uyğunlaşma tədbirlərinin hazırlanmasını əhatə etməlidir”, — deyə Atacanov qeyd edib.
O, həmçinin Xəzər dənizinin dayazlaşması məsələləri üzrə Komissiyanın əhəmiyyətini vurğulayıb. Komissiyanın yaradılması ilə bağlı qərar beş Xəzəryanı dövlətin liderləri tərəfindən oktyabrın 9-da Avaza milli turizm zonasında keçirilən Birinci Xəzər Ekoloji Sammitində qəbul edilib.
Atacanovun fikrincə, komissiyanın fəaliyyəti obyektiv elmi məlumatlara və beş dövlətin razılaşdırılmış yanaşmalarına əsaslanmalıdır.
“Daimi monitorinqin təmin edilməsi, tədqiqat nəticələrinin müqayisəolunan olması və təsərrüfat qərarlarının qəbulunda elmi nəticələrdən praktiki istifadə prinsipial əhəmiyyət daşıyır”, — deyə o fikrini yekunlaşdırıb.
Qeyd edək ki, Aşqabadda “Türkmənistanın neft və qazı” (OGT 2026) adlı 31-ci Beynəlxalq Konfrans və Sərginin ikinci günü başlayıb. Tədbir çərçivəsində “Xəzər dənizinin Türkmənistan sektorunun inkişafı üçün investisiya imkanları və perspektivləri” mövzusunda sessiya keçirilir. Sessiyada Türkmənistan sektorunun mənimsənilməsi üçün investisiya imkanları, dənizdə karbohidrogenlərin kəşfiyyatı və hasilatının perspektivləri, habelə beynəlxalq tərəfdaşlığın inkişafı müzakirə olunur.
Gündəlikdə həmçinin qüvvədə olan və yeni hasilatın pay bölgüsü haqqında sazişlər (PSA), eləcə də ehtiyat potensialının qiymətləndirilməsinə və perspektivli sahələrin mənimsənilməyə hazırlanmasına kömək edəcək müasir seysmik tədqiqat proqramları yer alır.
