O, mənim təkcə qardaşım deyil, həm də dostum idi: əsgər Dmitri Solntsevin həyat hekayəsi

Vaxtilə Dmitri Solntsevin yaşadığı evdə bu gün çox şey onun haqqında sözsüz danışır. Burada onun əşyaları, fotoşəkilləri, kitabları və yaxınları ilə söhbətlərinin qeydləri qorunub saxlanılır. Kənardan baxanda bunlar adi əşyalardır, lakin ailəsi üçün onların hər biri müəyyən bir xatirə ilə bağlıdır.

AZƏRTAC-ın müxbiri Dmitrinin evində olub, onun bacısı Yuliya ilə görüşüb və onu sağlığında tanıyan insanlarla söhbət edib. Vətən müharibəsinin başlanmasından altı il sonra ailəsi üçün onun xatirəsi yalnız son günlərlə bağlı xatirələrdən deyil, həm də uşaqlığı, təhsili, işi, arzuları və gündəlik həyatındakı sadə anlarla bağlı hekayələrdən ibarətdir.

Dmitri Solntsevin 25 yaşı var idi. Yuliya qardaşından 15 yaş böyük idi. Uşaqlıqdan onun tərbiyəsində anasına kömək edib: “Anama kömək edirdim, ona nəzarət edirdim. Onunla bağçaya, sonra məktəbə gedirdim, dərsləri ilə məşğul olurdum”.

O, bəzən qardaşını danladığını xatırlayır. Lakin illər keçdikcə onların münasibətləri dəyişib: “O, mənə dayaq olurdu, hər işdə kömək edirdi. O, mənim üçün sadəcə qardaş deyil, hər şeydən əvvəl dost idi”.

Dmitri yaxşı oxuyub və orta məktəbi bitirdikdən sonra Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinə daxil olub. Burada magistraturada da təhsilini davam etdirərək qırmızı diplomu alıb. O, bir neçə dil bilirdi: rus, Azərbaycan, ingilis və çin dillərini. Bacısının sözlərinə görə, qardaşı ingilis dilini yüksək səviyyədə bilirdi.

Dmitri tibbi avadanlıqlarla işləyirdi və öz şirkətini açmağı arzulayırdı:

“O, həmişə deyirdi: “Elə bir gün gələcək ki, bütün Azərbaycan Solntsev Dmitrinin kim olduğunu biləcək”. O, tanınmış usta olmaq istəyirdi. Lakin sonda bütün Azərbaycan onu şəhid kimi tanıdı”.

Dmitrinin ailəsi onu yalnız ağıllı və ciddi insan kimi xatırlamır. O, zarafat etməyi sevirdi. Sonradan döyüş yoldaşları Yuliyaya danışırdılar ki, hətta ağır döyüşlər zamanı da Dmitri yoldaşlarının əhvalını yüksəldən nəsə deyə bilirdi.

Anasının ölümündən sonra Dmitri onun itkisini ağır keçirib. Həmin vaxt o, magistraturanın birinci kursunda oxuyurdu. Bu dövrdə xüsusilə qara labrador saxlamaq istəyirdi.

Yuliya onun üçün it tapmışdı. Dmitri ona Arsi adını verib. İtlə özü məşğul olur və onu tərbiyə edirdi. Bu gün Arsi hələ də ailə ilə birlikdə yaşayır.

Yuliyanın sözlərinə görə, itin davranışı qardaşının ölümündən sonrakı ilk günlərin ən güclü xatirələrindən birinə çevrilib:

“Mən həyatda ilk dəfə itin ağladığını gördüm. Əvvəlcə Arsi oturub göyə baxırdı. Gecə idi, it ulayırdı. Sonra yanıma gəldi, başını dizlərimin üstünə qoydu və gördüm ki, gözlərindən yaş axır”.

“Qarabağı biz qaytaracağıq”

Bir dəfə Yuliyanın böyük oğlu Dmitridən Qarabağın gələcəyi barədə nə düşündüyünü soruşub. Bacısı onun cavabını ömrünün sonunadək yadda saxlayıb: “Qarabağı biz qaytaracağıq. Anar, görəcəksən, Şuşada oturub çay içəcəyik”.

Dmitrinin bacısı oğlu Anar deyir ki, dayısı həmişə təhsilə böyük əhəmiyyət verirdi. O hesab edirdi ki, ən başlıcası təhsil və bilik əldə etməkdir, bundan sonra insan seçdiyi sahədə işləmək üçün lazım olan hər şeyi mənimsəyə bilər.

Bu gün Anar dayısı haqqında xatirələri qorumaq və onun həyatından danışmaq üçün kitab yazır.

Son günlər

2020-ci ilin sentyabrında Dmitri bacısına hərbi komissarlığa getməli olduğunu deyib. Yuliya onu tək buraxmaq istəməyib və onunla birlikdə gedib:

“Deyirdim: “Səni buraxmayacağam, sən mənim yeganə qardaşımsan”.

Dmitri bunun sadəcə təlim olduğunu deyərək onu sakitləşdirməyə çalışıb.

Sentyabrın 27-də səhər Yuliya yuxudan oyananda internetin olmadığını görüb. Xəbərlərdə müharibənin başladığı bildirilirdi. Həmin vaxt Dmitri ona zəng edib.

“Yulya, hər şey yaxşıdır. Mən ön cəbhədə deyiləm”, - deyə Yuliya onun sözlərini xatırlayır.

Bundan sonra o, daha bir neçə gün bacısına zəng edib, gümrah səslə danışaraq onu sakitləşdirib. Yuliyanın xüsusilə yaddaşında qalan sonuncu söhbət oktyabrın 21-də səhər baş verib. O, dərhal Dmitrinin səsinin dəyişdiyini hiss edib:

“Səhər tezdən mənə zəng etdi. Səsi çox kədərli idi. Sanki nəsə demək istəyirdi, amma demədi”.

Ondan soruşdum: “Dim, necəsən?”

Cavab verdi: “Hər şey yaxşıdır”.

Yuliya bir daha onun nə üçün əhvalsız olduğunu soruşub. Dmitri hər şeyin yaxşı olduğunu deyib.

“Orada özünü qoru”, - deyə bacısı ona bildirib.

Qardaşının ölümündən sonra Yuliya bu səs yazısına dəfələrlə qulaq asıb. Ona elə gəlib ki, Dmitri qarşıda onu ağır döyüşün gözlədiyini demək istəyib, lakin bunu etməyib:

“O bunu etmədi, çünki bilirdi ki, mən əsəbiləşəcəyəm, narahat olacağam, ağlayacağam. O, özünü deyil, məni və bacısı uşaqlarını düşünürdü, yetər ki, bizim başımıza heç nə gəlməsin”.

Ölüm xəbəri

Həmin axşam Yuliyaya zəng edib təcili evə qayıtmasını istəyiblər, onunla ciddi söhbət etmək istəyirdilər. Saat təxminən axşam doqquz idi, artıq komendant saatı tətbiq olunmuşdu. O, evə yaxınlaşanda qonşusu maşından düşüb. Yaxınlıqda iki hərbçi dayanmışdı. Uzaqdan hündürboylu bir kişini görən Yuliya əvvəlcə onun Dmitri olduğunu düşünüb.

“İnanın, necə qaçdım, onu qucaqlamaq istəyirdim və qışqırırdım: “Dima!” - deyə o xatırlayır.

Yaxınlaşanda isə səhv etdiyini anlayıb. Hərbçilərdən biri göz yaşlarını saxlaya bilmirdi, qonşusu isə deyib: “Yulya, Dima şəhid olub”.

Yuliya eşitdiklərinə inana bilməyib. Hərbçilər onu sakitləşdirməyə çalışaraq, bəlkə də səhv baş verdiyini və Dmitrinin Füzulidə xəstəxanada ağır vəziyyətdə olduğunu deyiblər. Şəxsiyyətin müəyyənləşdirilməsi üçün DNT testi tələb olunurdu. Bu ümid ona bir müddət özünə gəlməyə kömək edib.

Qardaşının ölümündən sonra Yuliya onun “Sən mənim güclü bacımsan” sözlərini tez-tez xatırlayıb. Bu gün o deyir ki, övladları naminə yaşamağa və həmin gücü qorumağa çalışır: “Əslində, güclü olmağa çalışıram. Yaşamağa, övladlarım naminə sevinməyə çalışıram”.

Yuliya Prezidentə, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevə və Birinci vitse-prezident Mehriban Əliyevaya şəhid ailələrinə daim göstərilən diqqət, qayğı və hərtərəfli dəstəyə, eləcə də Vətən uğrunda həyatını itirən insanların xatirəsinin yaşadılmasına görə dərin minnətdarlığını bildirir.

Son yol

Dmitri Xocavənd, Füzuli, Zəngilan və Qubadlı uğrunda döyüşlərdə iştirak edib. O, 2020-ci il oktyabrın 25-də Qubadlı istiqamətində həlak olub. Onun ölümü barədə xəbər aldıqdan sonra Yuliya meyitin tanınması üçün Füzuliyə gedib.

O deyir ki, qardaşını əllərindən və üz cizgilərindən tanıyıb: “Mən onu əllərindən, necə uzandığından, üz cizgilərindən, burnundan, dodaqlarından tanıdım”.

Dmitri Bakıda İkinci Fəxri xiyabanda dəfn olunub.

O, ölümündən sonra “Vətən uğrunda”, “Füzulinin azad olunmasına görə” və “Xocavəndin azad olunmasına görə” medalları ilə təltif edilib. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamına əsasən, Dmitri ölümündən sonra Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda döyüş əməliyyatlarında 3-cü dərəcəli “Vətənə xidmətə görə” ordeni ilə təltif olunub.

Geridə qalan əşyaları

Bu gün Dmitrinin şəxsi əşyalarının bir hissəsi Azərbaycan Milli Tarix Muzeyində saxlanılır. 2021-ci il oktyabrın 11-də onun bacısı Yuliya Solntseva həmin əşyaları Vətən müharibəsi fonduna təhvil verib.

Eksponatlar arasında Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin magistr diplomu, hərbi bilet, “Meizu” mobil telefonu, qol saatı, “Samsung” planşeti, döyüş yoldaşları ilə çəkilmiş beş fotoşəkil və kitablar var.

Onların arasında Jül Vernin “Sirli ada” romanı, “English Grammar” dərsliyi və Con Qrişamın “The Litigators” romanı da var.

Bu əşyalar Dmitri haqqında yalnız müharibə iştirakçısı kimi deyil, həm də öz həyatı, təhsili, işi, maraqları və planları olan gənc kimi məlumat verir.

Dmitri haqqında materiallar ötən il Azərbaycan Milli Tarix Muzeyinin Vətən müharibəsi fondunun kolleksiyası əsasında nəşr olunan “Böyük Qələbənin qəhrəmanları” kataloquna da daxil edilib.

Muzey əməkdaşı Ramiyə İsmayılovanın Dmitri Solntsevin həyatına və döyüş yoluna həsr olunmuş “Çatlamış telefon və planşet nədən xəbər verir? Vətən müharibəsinin tarixi ilə bağlı bəzi eksponatlar haqqında” adlı elmi məqaləsi də var.

Muzey üçün bunlar eksponatlardır. Ailəsi üçün isə bunlar tamam başqa cür tanıdıqları insanın əşyalarıdır.

Dmitrinin işi, peşəkar arzusu, iti, dostları, ailəsi və gələcəklə bağlı planları var idi. Onların bir çoxu yarımçıq qaldı. Bu gün vaxtilə onun əllərində tutduğu əşyalar muzey vitrinində, şüşə arxasında saxlanılır. Onların yanında isə bacısının yalnız qardaşı deyil, həm də dostu adlandırdığı insan haqqında xatirə yaşamaqda davam edir.