Yaxın Şərqdə davam edən geosiyasi gərginliklər və beynəlxalq təhlükəsizlik mühitində artan qeyri-müəyyənlik qlobal ticarət sisteminə birbaşa təsir göstərir. Mövcud vəziyyət ənənəvi nəqliyyat marşrutlarının dayanıqlılığını sual altına qoymaqla yanaşı, alternativ və daha etibarlı ticarət dəhlizlərinə marağı əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Bu kontekstdə Türk Dövlətləri Təşkilatına (TDT) üzv ölkələrin iqtisadi əməkdaşlığının dərinləşməsi və Orta Dəhlizin strateji rolunun güclənməsi xüsusi aktuallıq kəsb edir.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlamasında türkiyəli iqtisadçı-ekspert İlhan İşbaş bildirib.
Onun sözlərinə görə, Yaxın Şərqdə baş verən hadisələr yalnız regional deyil, qlobal iqtisadi balanslara da təsir edir.
“Enerji daşıyıcılarının qiymətlərində dalğalanmalar, logistika xərclərinin artması və tədarük zəncirlərində yaranan fasilələr beynəlxalq ticarətin strukturunda yeni yanaşmalar tələb edir. Bu şəraitdə Orta Dəhliz – Çin, Mərkəzi Asiya, Xəzər hövzəsi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan multimodal nəqliyyat xətti – alternativ deyil, artıq zəruri marşrut kimi qiymətləndirilir. Son illərdə Azərbaycan və Türkiyənin təşəbbüsləri, eləcə də Qazaxıstan, Özbəkistan və digər TDT ölkələrinin fəal iştirakı ilə Orta Dəhliz boyunca infrastruktur layihələri sürətlə inkişaf etdirilib. Dəmir yolu xətlərinin modernləşdirilməsi, limanların ötürmə qabiliyyətinin artırılması və logistika mərkəzlərinin yaradılması bu marşrutun rəqabət qabiliyyətini xeyli yüksəldib. Xüsusilə Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xəttinin fəaliyyəti Avrasiya məkanında yüklərin daha qısa müddətdə və təhlükəsiz şəkildə daşınmasına imkan yaradır. Əgər əvvəllər Orta Dəhliz alternativ kimi nəzərdən keçirilirdisə, bu gün o qlobal ticarət sisteminin ayrılmaz hissəsinə çevrilməkdədir. Yaxın Şərqdəki risklər fonunda bu marşrutun əhəmiyyəti daha da artır və TDT ölkələrinin koordinasiyalı fəaliyyəti bu prosesi sürətləndirir”, – deyə ekspert bildirib.
İ.İşbaş əlavə edib ki, Orta Dəhlizin effektivliyinin artırılması üçün gömrük prosedurlarının vahid sistem əsasında tənzimlənməsi, rəqəmsal platformaların tətbiqi və tranzit müddətlərinin minimuma endirilməsi vacibdir. Bu istiqamətdə “rəqəmsal dəhliz” konsepsiyasının tətbiqi yükdaşımaların şəffaflığını və sürətini əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.
Ekspert, həmçinin vurğulayıb ki, TDT ölkələri arasında maliyyə institutları və investisiya mexanizmlərinin gücləndirilməsi Orta Dəhliz layihələrinin davamlı maliyyələşdirilməsi baxımından mühüm rol oynayır. Birgə fondların yaradılması, dövlət-özəl tərəfdaşlığının genişləndirilməsi və beynəlxalq maliyyə qurumları ilə əməkdaşlıq bu istiqamətdə əsas prioritetlər sırasındadır: “Bu gün Türk dövlətləri yalnız coğrafi baxımdan deyil, iqtisadi və strateji baxımdan da bir-birinə daha sıx bağlıdır. Mövcud geosiyasi reallıqlar bu əməkdaşlığı daha da sürətləndirir və Orta Dəhlizi Avrasiyanın əsas ticarət arteriyalarından birinə çevirir. Düzgün strategiya və koordinasiya olunmuş siyasət nəticəsində TDT məkanı yaxın illərdə qlobal iqtisadi sistemdə yeni güc mərkəzi kimi çıxış edə bilər. Yaxın Şərqdəki qeyri-sabitlik fonunda yaranan risklər eyni zamanda yeni imkanlar pəncərəsi açır. Türk dövlətləri bu imkanları dəyərləndirərək həm regional, həm də qlobal səviyyədə təsir gücünü əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər”.
