Beynəlxalq Valyuta Fondunun (BVF) məlumatına görə, Yaxın Şərqdəki müharibə yalnız regionda və onun hüdudlarından kənarda insanların həyatını və gəlir mənbələrini məhv etmir, eyni zamanda öncəki böhranlardan sonra bərpa prosesinə başlayan ölkələrin iqtisadi perspektivlərini də pisləşdirir.
Trend bu barədə fonda istinadla xəbər verir.
Qeyd olunur ki, qlobal şok qeyri-bərabər xarakter daşıyır: ən çox zərər görənlər enerji idxal edən ölkələr, kasıb dövlətlər və məhdud maliyyə ehtiyatlarına malik ölkələrdir.
“Zərərçəkmiş ölkələrdə ciddi iqtisadi nəticələr müşahidə olunur, infrastruktur və sənayenin dağıdılması da daxil olmaqla, bu uzunmüddətli təsirlərə səbəb ola bilər. Bu ölkələrin qısa müddətli böyümə perspektivləri mənfidir.
Eyni zamanda, Asiya və Avropadakı iri enerji idxalçıları yanacaq və xammal xərclərinin artması ilə üzləşirlər: dünya neftinin təxminən 25–30%-i və mayeləşdirilmiş təbii qazın 20%-i Hörmüz boğazından keçir və bu, yalnız Asiyada deyil, bəzi Avropa ölkələrində də tələbatı təmin edir. Neft idxalından daha çox asılı olan Afrika və Asiya ölkələri üçün zəruri tədarükü hətta yüksək qiymətə əldə etmək getdikcə çətinləşir.
Əlavə təzyiq isə ərzaq və gübrə qiymətlərinin yüksəlməsi və maliyyə şərtlərinin sərtləşməsindən yaranır, ələlxüsus da aşağı gəlirli ölkələrdə. Bəzi ölkələr, dəstəyin azalmasına baxmayaraq, xarici yardıma ehtiyac duyə bilərlər”, – deyə məlumatda bildirilir.
BVF qeyd edir ki, müharibə qiymətlərin yüksəlməsinə və iqtisadi artımın yavaşlamasına səbəb olacaq: “Qısa müddətli münaqişə neft və qaz qiymətlərinin kəskin artmasına səbəb ola bilər, uzunmüddətli münaqişə isə enerjidaşıyıcıların yüksək qiymətini qoruyaraq idxalçı ölkələr üzərində yükü artıracaq”.
“Enerji əsas təsir kanalıdır. Hörmüz boğazının de-fakto bağlanması və region infrastrukturunun zədələnməsi dünya bazarında tarixin ən böyük tədarük pozuntusuna səbəb oldu ki, bu da idxalçı ölkələr üçün gəlirlərinə birdən-birə tətbiq olunan əlavə vergi kimidir.
Çoxsəviyyəli təsir bir neçə regionda müşahidə olunur. Afrika, Yaxın Şərq və Latın Amerikasında enerji idxalçısı ölkələr məhdud büdcə və valyuta ehtiyatları fonunda idxal xərclərinin artımını hiss edirlər.
Böyük Asiya sənaye iqtisadiyyatlarında yanacaq və elektrik xərclərinin artması istehsalın maya dəyərini yüksəldir və əhalinin alıcılıq qabiliyyətini azaldır; bəzi ölkələrdə ödəniş balansına təzyiq artıq valyutalara təsir edir. Avropada böhran 2021–2022-ci illərin qaz böhranının təkrarlanması qorxusunu artırır; İtaliya və Birləşmiş Krallıq qaz elektrik stansiyalarına asılılıq səbəbindən xüsusilə həssasdır, Fransa və İspaniya isə yüksək nüvə və bərpa olunan enerji payı sayəsində nisbətən qorunub”, – fond bildirir.
