Azərbaycan bərpa olunan enerji sektorunun inkişafını ardıcıl şəkildə genişləndirir, ənənəvi neft-qaz modelini tədricən daha da şaxələndirilmiş enerji strukturu ilə tamamlayır. Son illərdə ölkədə günəş və külək enerjisi istehsal güclərinin əhəmiyyətli dərəcədə artırılması, həmçinin elektrik enerjisinin xarici bazarlara mümkün ixracı üçün baza formalaşır.
Elan olunmuş planlara və imzalanmış sazişlərə əsasən, 2030-cu ilə qədər Azərbaycanda bərpa olunan enerji mənbələri (BEM) üzrə 6 QVt-a qədər gücün istismara verilməsi mümkündür, daha uzunmüddətli perspektivdə isə bu göstərici 8 QVt-a yaxınlaşa bilər. Hərçənd, yeni güclərin bir hissəsi elə əvvəldən yalnız daxili tələbatın ödənilməsi üçün deyil, həm də ixrac resursu kimi nəzərdə tutulub.
Sektorda investisiya fəallığı da artır. Qiymətləndirmələrə görə, yaxın illərdə “yaşıl” enerji layihələrinə yönəlmiş xarici investisiyaların ümumi həcmi təxminən 2 milyard dollar təşkil edə bilər. Paralel olaraq, günəş və külək elektrik stansiyalarının tikintisi üzrə bir sıra layihələr həyata keçirilir – söhbət ümumi büdcəsi təqribən 2,5–3 milyard dollar olan və müxtəlif icra mərhələlərində olan təxminən on obyektdən gedir.
Külək enerjisi sahəsi xüsusilə nəzərəçarpan dinamika nümayiş etdirir. Son illərdə külək qurğularında elektrik istehsalının həcmi əhəmiyyətli dərəcədə artıb ki, bu da həm yeni güclərin istismara verilməsi, həm də enerji infrastrukturunun modernləşdirilməsi ilə bağlıdır.
Əsas layihələr sırasında təxminən 240 MVt gücündə Xızı–Abşeron külək parkı, 230 MVt gücündə Qaradağ günəş elektrik stansiyası, eləcə də Qarabağ iqtisadi rayonunda yeni enerji obyektləri yer alır. Sonuncu, regionun daha geniş bərpa prosesi çərçivəsində enerji sisteminin faktiki olaraq sıfırdan qurulduğu və bərpa olunan mənbələrin prioritet tətbiq sahəsi kimi qiymətləndirilir.
Elektrik enerjisi istehsalına paralel olaraq, elektrik enerjisinin ötürülməsi və ixracı məsələlərinə də diqqət ayrılır. Prioritetlər sırasında, o cümlədən Türkiyə ərazisi üzərindən olmaqla, dövlətlərarası əlaqələrin genişləndirilməsi, həmçinin Cənubi Qafqazın enerji sistemlərinin regional inteqrasiyasının inkişafı yer alır. Bu kontekstdə “yaşıl” elektrik enerjisinin Avropaya tədarükünü də əhatə edən yeni ixrac dəhlizlərinin yaradılması layihələri müzakirə olunur.
Təşəbbüslərin həyata keçirilməsində "Masdar" və "TotalEnergies" kimi şirkətlər, eləcə də Dünya Bankı daxil olmaqla beynəlxalq maliyyə institutları iştirak edir. Onların iştirakı investisiyaların cəlb olunmasına və müasir texnoloji həllərin tətbiqinə töhfə verir.
Bununla yanaşı, Azərbaycan iri neft və qaz ixracatçısı kimi mövcud rolunu qoruyur. Mövcud model paralel inkişafı nəzərdə tutur: karbohidrogenlərdən əldə olunan gəlirlər bərpa olunan mənbələrdən elektrik enerjisinin istehsalı və ixracı üzrə yeni istiqamətin formalaşdırılması ilə uzlaşdırılır.
Qlobal enerji bazarlarında uzunmüddətli dəyişikliklər şəraitində bu yanaşma dayanıqlılıq amili kimi qiymətləndirilir. Coğrafi mövqeyindən, resurs potensialından və investisiya cəlbediciliyindən istifadə edən Azərbaycan, xarici bazarlarda mövqeyini genişləndirməyə davam edir və tədricən “yaşıl” generasiyanın inkişafına yönəlmiş enerji sektorunun yeni konfiqurasiyasını formalaşdırır.
